Pierwsze dwa przypadki należy rozpatrywać wspólnie. Ponieważ gdy jeden z atomów oddaje elektrony, nie mogą one przecież zniknąć, inny atom musi je przyjąć. Powstają w ten sposób jony naładowane dodatnio (kationy) oraz jony naładowane ujemnie (aniony), które przyciągają się wzajemnie siłami elektrostatycznymi. Mówimy, że pomiędzy jonami powstało wiązanie jonowe.
Dla uproszczenia przyjmijmy planetarny model atomu z elektronami rozmieczczonymi na powłokach.
stan początkowy, dwa oddzielne atomy po przejściu elektronu powstały dwa jony (anion i kation)
Wiązanie jonowe powstaje tylko w wyniku spotkania się atomu silnie elektroujemniego z atomem o małej elektroujemności (atomu elektrododatniego). Oczywiście oderwanie elektronu od jednodotatniego jonu (również przyłączenie elektrou do anionu) jest trudniejsze. Dlatego głownie wiązania jonowe powstają pomiędzy jonami o jednostkowym ładunku.