Matura z chemii, zakres podstawowy (maj 2005 rok)

Egzamin maturalny z chemii Arkusz I

Zadanie 1. (lpkt)

Zapis 1s²2s²2p⁸3s²3p² (K²L⁸M⁴) przedstawia konfigurację elektronową atomu
A. argonu
B. węgla
C. krzemu
D. siarki
Zaznacz poprawną odpowiedź.

Zadanie 2. (2pkt)

Liczba atomowa pierwiastka jest cztery razy większa od liczby atomowej berylu, a Liczba masowa jego izotopu jest równa liczbie atomowej selenu.
Podaj liczbę masową izotopu, liczbę atomową i symbol tego pierwiastka.

Zadanie 3. (2pkt)

Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr.
Typ wiązania w Kbr .........................................................
Typ wiązania w HBr .........................................................

Zadanie 4. (3pkt)

Reakcja rozkładu tlenku azotu(V) przebiega według równania:
2N₂O_5(g) ’ 4NO_2(g) + O_2(g)
Przedstaw interpretację ilościową powyższego równania, uzupełniając wolne miejsca w tabelce:

	Ilość reagentów
nazwa reagenta	tlenek azotu(V)	tlenek azotu(IV)	tlen
liczba moli	2 mole cząsteczek	4 mole cząsteczek	...... Mol(-e) cząsteczek
masa	216g	........ g	32 g
objętość	............ dm3	89,6 dm3	22,4 dm3

Uwaga: objętości przedstawionych w tabeli gazów mierzono w warunkach normalnych.

Zadanie 5. (lpkt)

Uszereguj tlenki: CaO, MgO i Na₂O zgodnie ze wzrostem charakteru zasadowego.

Zadanie 6. (3 pkt)

Tlenek siarki(IV) można otrzymać na skalę przemysłową w wyniku spalania pirytu (FeS₂):
4FeS₂ + 11O₂’ 2Fe₂O₃ + 8SO₂
Oblicz, jaka objętość tlenku siarki(IV), zmierzona w warunkach normalnych, powstanie w wyniku spalania 30 gramów pirytu.
Obliczenia: ..........................................................

Zadanie 7. (1 pkt)

Podaj jedną przyczynę powstawania kwaśnych deszczów.

Zadanie 8. (2 pkt)

Wymień po dwie właściwości fizyczne sodu i siarki.
Właściwości fizyczne sodu: ......................................................................
Właściwości fizyczne siarki: .....................................................................

Zadanie 9. (1 pkt)

Spośród niżej podanych właściwości:
I. rozpuszczanie go w wodzie jest procesem endoenergetycznym,
II. jego stężony wodny roztwór działa parząco na skórę,
III. jest higroskopijny,
IV. jego roztwór jest słabym elektrolitem,
V. chłonie tlenek węgla(IV) z powietrza, tworząc węglan sodu.
wybierz i zaznacz te, które są prawdziwe dla wodorotlenku sodu:
A. I, II, III
B. II, III, IV
C. II,IV,V
D. II,III,V

Zadanie 10. (3 pkt)

Uczeń przeprowadził doświadczenia, które ilustruje rysunek:

Przedstaw, w formie jonowej skróconej, równania reakcji zachodzących w probówkach I, II i III lub zaznacz, że reakcja nie zachodzi.
Probówka I .........................................................
Probówka II ..........................................................
Probówka III .........................................................

Zadanie 11. {2 pkt)

Badano zachowanie cynku, miedzi i magnezu wobec rozcieńczonego kwasu solnego (chlorowodorowego), przeprowadzając doświadczenia przedstawione na poniższym rysunku:

Korzystając ze skróconego szeregu aktywności wybranych metali: K, Ca, Mg, Zn, Pb, H, Cu, Ag, Au wskaż, w których probówkach przebiegały reakcje chemiczne. Wyjaśnij, dlaczego we wskazanych przez ciebie probówkach metale reagowały z kwasem solnym (chlorowodorowym).
Metale reagowały z kwasem solnym (chlorowodorowym) w probówkach: .......................................
Wyjaśnienie : ..................................................

Zadanie 12. (1 pkt)

Napisz, co zaobserwowano podczas doświadczenia przedstawionego na rysunku:

Obserwacja: ..................................................................

Zadanie 13. (lpkt)

Efekt energetyczny pewnej reakcji scharakteryzowano następująco: nastąpiło przekazanie energii z otoczenia do układu; energia wewnętrzna układu wzrosła.
Analizując tekst określ, czy reakcja jest egzoenergetyczna czy endoenergetyczna.
Reakcja jest: .........................................................

Zadanie 14. {3 pkt)

Zaprojektuj doświadczenie, za pomocą którego można wykazać charakter chemiczny tlenków P₄O₁₀ i Na₂O, mając do dyspozycji wodę i papierek uniwersalny. Narysuj schemat doświadczenia, podaj spostrzeżenia i wniosek.
Schemat doświadczenia: ...................................................

Spostrzeżenia:.......................................................
Wniosek:.............................................................

Zadanie 15. (2pkt)

W celu porównania właściwości wybranych fluorowców, wykonano doświadczenia zgodnie z przedstawionym poniżej rysunkiem:

Podaj, w których probówkach przebiegały reakcje chemiczne oraz sformułuj wniosek dotyczący aktywności chloru, bromu i jodu.
Reakcje przebiegały w probówkach: ........................................
Wniosek: .................................................................

Zadanie 16. (2pkt)

Wiele proszków do prania zawiera w swoim składzie fosforany(V) sodu. Ich zadaniem jest zmiękczanie wody (usuwanie jonów wapnia i magnezu). Fosforany(V) sodu wraz ze ściekami komunalnymi dostają się do zbiorników wodnych.
Podaj nazwę zjawiska wywołanego wzbogacaniem zbiorników wodnych w związki fosforu i określ, jaki jest jego skutek.
Nazwa zjawiska: .....................................................................
Skutek: ................................................................................

Zadanie 17. (3 pkt)

Oblicz stężenie procentowe jodu w jodynie, jeżeli otrzymano ją w wyniku rozpuszczenia 8 gramów jodu w 72 gramach etanolu.
Obliczenia: .....................................................
..........................................................................................

Zadanie 18. (1 pkt)

Czterech uczniów miało za zadanie przygotować 200 gramów 10% wodnego roztworu glukozy, mając do dyspozycji: glukozą, wodą destylowaną, wagą laboratoryjną techniczną z kompletem odważników, cylinder miarowy, szkiełko zegarkowe i zlewką (gąstość wody d=1g.cm-3). Polecenie wykonali następująco:

Wskaż, który uczeń prawidłowo wykonał polecenie:
A. I
B. II
C. IV
D. III

Zadanie 19. (2 pkt)

Z podanego poniżej zbioru kwasów wybierz i wpisz do tabeli te, które można zaliczyć do odpowiednich grup.
Stężony kwas siarkowy(VI), kwas chlorowodorowy (solny), kwas siarkowodorowy, kwas etanowy (octowy), stężony kwas azotowy(V), kwas bromowodorowy.

Zadanie 20. (3 pkt)

Na podstawie równania reakcji zapisanego w formie cząsteczkowej podaj, w jakim stosunku molowym i masowym reaguje wodorotlenek sodu z kwasem ortofosforowym(V), jeżeli jedynymi produktami są sól obojętna i woda.
Cząsteczkowe równanie reakcji: ..................................................................
Stosunek molowy wodorotlenku do kwasu:..........................................................
Stosunek masowy wodorotlenku do kwasu: ........................................................

Zadanie 21. (1 pkt)

W laboratorium uczeń chciał otrzymać trudno rozpuszczalne związki i wykonał doświadczenia przedstawione na poniższym rysunku:

Wskaż, w której probówce nie wytrącił się osad?
Osad nie wytrącił się w probówce: ............................................................

Zadanie 22. (2 pkt)

Określ stopnie utlenienia azotu w podanych w tabeli cząsteczkach i jonie:

Zadanie 23. (3 pkt)

Dobierz współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego w równaniu pierwszego etapu reakcji utleniania siarczku miedzi(II) kwasem azotowym(V):
......CuS + .....HNO₃ → ......CuO + ....S + ....NO + .......H2O
Bilans elektronowy .................................................................

Zadanie 24. (1 pkt)

Wskaż poprawną nazwę poniższego związku.

A. 3-bromo-3,4-dimetyloheks-5-yn
B. 4-bromo-4-etylo-3 -metylopent-1 -yn
C. 4-bromo-3,4-dimetyloheks-1 -yn
D. 2-etylo-2-bromo-3-metylopent-4-yn

Informacja do zadań 25. i 26.
Poniżej przedstawiono wzory połstrukturalne (grupowe) dwóch węglowodorów:

Zadanie 25. (2pkt)

Napisz równanie reakcji związku A z bromem w stosunku molowym 1:1 i określ, jakiego typu jest to proces. Związki organiczne przedstaw w formie wzorów półstrukturalnych (grupowych).
Równanie reakcji: ..........................................
Typ reakcji: ...............................................

Zadanie 26. (2pkt)

Przedstaw schemat ciągu przemian (nie musisz pisać równań reakcji) prowadzących do otrzymania butanonu z węglowodoru B. Związki organiczne przedstaw w formie wzorów półstrukturalnych (grupowych).
Schemat ciągu przemian: .....................................................................

Zadanie 27. (3 pkt)

W celu zbadania właściwości chemicznych amoniaku i alaniny (kwasu 2-aminopropanowego) przeprowadzono doświadczenia przedstawione na poniższym rysunku.

Podaj, który z badanych związków chemicznych reagował z kwasem i zasadą. Odpowiedź słowną uzasadnij, zapisując równania odpowiednich reakcji w formie cząsteczkowej.
Z kwasem i zasadą reagował(-a).................................................................
Równania reakcji w formie cząsteczkowej: ......................................................

Zadanie 28. (2pkt)

"(...) Przekonanie, że należy unikać wszelkich tłuszczów, w dużym stopniu wynikało z obserwacji społeczeństw bogatych krajów zachodnich, gdzie ich spożycie jest znaczne i odnotowuje się dużą zapadalność na chorobą wieńcową. Jednak zależność ta dotyczy jedynie tłuszczów nasyconych. W społeczeństwach, w których konsumuje się stosunkowo dużo tłuszczów jedno- i wielonienasyconych, na tą chorobą zapada z reguły mniej osób. Na przykład tradycyjna dieta Kreteńczyków zawiera duże ilości oliwy (bądącej bogatym źródłem tłuszczówjednonienasyconych) i ryb (bogatych w tłuszcze wielonienasycone). (...)"
Czasopismo "ÂŚwiat nauki" WSiP, nr 3 marzec 2003, s.46, 47.
Dokonaj analizy tego tekstu oraz wymień jeden produkt spożywczy będący źródłem tłuszczów jednonienasyconych i jeden produkt spożywczy będący źródłem tłuszczów wielonienasyconych, podaj nazwę przykładowego tłuszczu (jedno- lub wielonienasyconego), którego spożycie nie powoduje zwiększonej zapadalności na chorobę wieńcową.
Produkt spożywczy będący źródłem tłuszczów jednonienasyconych: ..............................................
Produkt spożywczy będący źródłem tłuszczów wielonienasyconych: ................................................
Nazwa tłuszczu: .................................................................

Zadanie 29. (2pkt)

Metylobenzen (toluen) może reagować z bromem, tworząc w zależności od warunków różne produkty.
Analizując równania reakcji zapisane poniżej, określ warunki (A) reakcji I i podaj wzór jednego z możliwych produktów (B) reakcji II.

Warunki (A) reakcji I ...............................................................
Wzór produktu (B) reakcji II (jednego z możliwych) .........................................................

Zadanie 30. (3 pkt)

Formalina jest wodnym roztworem metanalu (aldehydu mrówkowego) o stężeniu ok. 40%.
Zaprojektuj doświadczenie pozwalające zidentyfikować metanal (Aldehyd mrówkowy) w formalinie. Przedstaw schemat doświadczenia i oczekiwane obserwacje. Napisz równanie zachodzącej reakcji chemicznej.
Schemat doświadczenia: ......................................................
..............................................................................
Obserwacje: .....................................................................
Równanie reakcji ..............................................................