2. Zastosowanie materiałów wybuchowych w czasach współczesnych

Współcześnie materiały wybuchowe stosowane są w wielu dziedzinach przemysłu. Środki wybuchowe stosowane już wcześniej w budownictwie do rozbiórki budynków i mostów, zaczęto stosować także do przygotowywania gruntów pod budowę budynków, dróg i linii kolejowych. W celu uniknięcia osiadania terenu osadza się go sztucznie jeszcze przed rozpoczęciem budowy. Stosuje się w tym celu technikę mikrowybuchów, polegającą na użyciu „siatki” materiałów wybuchowych w bardzo małej ilości, umieszczonych w odwiertach w odpowiedniej odległości od siebie. Po zdetonowaniu szereg mikrowybuchów powoduje „ubicie” ziemi i osiadanie gruntu. Tak otrzymuje się ubite podłoże, na którym można budować bez obaw, że po zakończeniu budowla osiądzie wraz z zapadającą się ziemią.[1]

Wybuchy wykorzystuje się także w przemyśle hutniczym do cięcia bloków metalowych o dużej masie (z zakresu 80 – 100 ton), oraz wszędzie tam gdzie cięcie metalu metodą tradycyjną (za pomocą palnika) jest nieskuteczne lub nieekonomiczne. Tak więc za pomocą materiałów wybuchowych fragmentuje się złomowane jednostki pływające, parowozy i pojazdy pancerne, tnie szyny kolejowe. Za pomocą wybuchu wykonuje się także prace bardzo precyzyjne, jak na przykład zgrzewanie rur i innych elementów metalowych, czasem bardzo małych, prasowanie proszków metali, mocowanie rur w dnach sitowych, wykonywanie matryc, grawerowanie i perforowanie. Skuteczną metoda okazało się wybuchowe karczowanie lasów, rozdrabnianie polnych głazów, czy choćby – gaszenie pożarów szybów naftowych czy obszarów leśnych. Zimą ważną role materiały wybuchowe odgrywają przy niszczenie zatorów lodowych i kry, zwłaszcza na obiektach rzecznych, gdzie nie mogą dotrzeć cięższe jednostki lodołamaczy.

Istotne zastosowanie materiały wybuchowe znajdują w górnictwie węglowym, naftowym oraz rud metali, zarówno w górnictwie podziemnym jak i odkrywkowym. Przykładowo na wydobycie jednej tony węgla przypada zużycie 120 g materiałów wybuchowych różnego rodzaju. W zależności od warunków, w jakich prowadzi się wydobycie stosuje się różne typy materiałów wybuchowych. Produkty wybuchowe nie powinny zawierać substancji toksycznych np. tlenku węgla, tlenków azotu w ilościach przekraczających dopuszczalne normy. Płomień powstający w czasie detonacji nie może powodować wybuchu gazów czy pyłów znajdujących się w obszarze wyrobiska.[2]

Mało kto zdaje sobie sprawę, że piękne pokazy sztucznych ogni, fajerwerków, kolorowy dym, towarzyszący temu wszystkiemu huk, świst i gwizd to nic innego jak połączenie różnego rodzaju materiałów wybuchowych oraz innych związków chemicznych min. soli metali, które wybuchom nadają koloru i efektów świetlnych. W sklepach – zwłaszcza w okresie noworocznym aż roi się od petard, rac, kolorowych sztucznych ogni. Jednak zabawa nie jest jedynym przeznaczaniem tych produktów, gdyż każdy zestaw ratunkowy w samolotach, na statkach, a ostatnio coraz częściej w samochodach zawiera race świetlne i błyskowe, które gwarantują widoczność w przypadkach kryzysowy nawet z odległości kilkunastu kilometrów.

Największe zastosowanie materiały wybuchowe znajdują jednak w wojskowości i szerzej - w dziedzinie broni palnej. Każdy współcześnie używany typ broni bazuje na środkach wybuchowych. Broń palna wykorzystuje gazy powstałe ze spalania prochów do miotania pocisku będącego częścią naboju, miny wykorzystują siłę wybuchu zdolną zniszczyć opancerzenie pojazdu czy rozerwania człowieka, bomby wykorzystują ogromna siłę niszczącą budynki, umocnienia czy schrony, rakiety wykorzystują gazowe produkty spalania paliwa rakietowego jako siłę napędową. Paradoksalnie, choć zazwyczaj niosące śmierć często te niszczycielskie wynalazki stają się gwarantami pokoju zgodnie z sentencją: „chcesz pokoju – szykuj się do wojny”. Dostęp do materiałów wybuchowych jest właściwie nieograniczony. Istnieją przepisy regulujące handel, produkcję, składowanie i używanie materiałów wybuchowych jednak w większości są to związki chemiczne, które można otrzymać na drodze prostych syntez laboratoryjnych. Stąd też są szeroko wykorzystywane w świecie przestępczym, zwłaszcza wśród terrorystów. Niestety wykrywanie materiałów wybuchowych jest trudne, jak na razie najskuteczniejszą metodą są specjalnie do tego celu wyszkolone psy. Metoda ta jest jednak nie do końca skuteczna, gdyż nawet najlepiej wyszkolony pies nie rozpozna wszystkich rodzajów materiałów wybuchowych. Jako związki chemiczne posiadają szereg różnych właściwości organoleptycznych, a różnorodność ta staje się utrudnieniem w ich wykrywaniu. Istnieje szereg przepisów regulujących produkcję, dystrybucję i używanie środków wybuchowych. W Polsce szczegółowo mówi o tym Ustawa o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego z dnia 21 czerwca 2002 roku (Dz. U. z dnia 25 lipca 2002). Choć w Polsce w środowisku przestępczym zdarzają się przypadki handlu czy używania ładunków wybuchowych, to są one sporadyczne, a skuteczność działania organów ścigania tego rodzaju przestępstw jest duża.

Wśród materiałów wybuchowych na wyróżnienie zasługuje nitogliceryna, która obok zastosowania jako paliwo rakietowe i składnik dynamitów znajduje zastosowanie w medycynie. Jest to silny lek przeciwzawałowy obniżający ciśnienie krwi przez rozszerzenie naczyń krwionośnych. Przyjęta w porę w postaci tabletek lub 1% akoholowego roztworu pod język jest w stanie zapobiec, a nawet zatrzymać przebieg zawału serca i uratować życie.